Nazan BekiroÄŸlu

NAZAN BEKÄ°ROÄžLU iLE MÃœLAKAT

Salih Zeki ÅžAHÄ°N

Genç Adım Mart 2000 (sf.24-25)

Bu güne gelinceye kadar sizi edebi alanda etkileyen birileri oldu mu?

Elbette. BaÅŸlangıçta her güzel olandan bir ÅŸey aldım. Bu bilinçsiz bir biriktirme dönemi. Sonra etkilendiÄŸiniz ÅŸeyin ne olduÄŸunu fark etmeye baÅŸlıyorsunuz. Etkilenme olarak adlandırılan asıl ÅŸey bu olmalı. Oscar Wılde’ın hikayelerindeki sadeliÄŸi çok sevdim. O sadeliÄŸe sığdırılmış beÅŸeriliÄŸin sıcaklığını. Dostoyevski’yi de hep sevdim. Ãœstelik onu hayatıyla sevdim, sar’asıyla sevdim, Omsk’yi sevdim, yoksulluÄŸuyla sevdim. Ä°nsana gidiÅŸini, insanı buluÅŸunu, bulma yolunu sevdim. Ayrıca maddenin ihlalini, gerçekliÄŸin deformasyonunu (fantezi anlamında deÄŸil ama) mümkün gören her tür yazı ve yazar bana gülümsedi. Bu anlamda modern ve modern ötesi dönemden de kazanımlarım fazladır. Kafka, Woolf. Joyce. Tanpınar.

Erzurum’dan Orhan OKAY hocanın ne gibi tesirleri oldu?

Orhan Hocam teşvik edicidir sanatkar karşısında. Eline doktora öğrencisi olarak düştüm. Zannediyorum teknik ağırlıklı bir roman çalışması yaparken bir yandan da kendi hikayemi besleyeceğimi o biliyor fakat ben bilmiyordum. Hocam ruhundaki enginlik ve hoşgörü ile de benim yer yer hayat karşısındaki sert sayılabilecek tavırlarımı yumuşatmıştır.

Kahraman MaraÅŸ’ta çıkan Dolunay dergisi Bahaettin KARAKOÇ ve Mustafa KUTLU sizde ne derece öneme sahip?

Dolunay öğrencilik yılları hariç, yetiÅŸkin olarak ilk hikayemin ve ÅŸiirlerimin çıktığı yer. Bahaettin Karakoç’tan ilgi gördüm, onun gençler karşısındaki adil kuÅŸatımını bilirsiniz. Ä°lgi özgüveni arttırır. Güven ise yazmak için gereklidir. Bir tuzak olabileceÄŸini de hesaba katmalı elbet. Kutlu ile yazışma ve tanışma sürecim Ä°stanbul dergilerine ve Dergah’a açılmamı saÄŸladı. Ä°stanbul önemlidir. Nabız orada attığı için. Dergah ruhi ve fikri anlamda da bana bir tür dergah olmuÅŸtur. Fakat taÅŸra dergilerine karşı hala zaafım var. TaÅŸra bazen bir meziyete dönüşebiliyor. Mustafa Kutlu’nun ÅŸark hikayesiyle kurduÄŸu baÄŸ beni etkilemiÅŸtir.Bu, geleneÄŸi geleneÄŸin sınırları içinde yorumlamaktan çok farklı bir ÅŸey. Bugünün malzemesi ve ihtiyacına dair bir dönüşüm diyelim. Bu önemli. Ondan geçmiÅŸte yaÅŸamadan geçmiÅŸi yazmanın, bugünden bakarak geçmiÅŸi yazmanın güzelliÄŸini ve mümkünatını öğrendim. Dahası Müslüman ÅŸarklının da bir birey olarak iç dünyasını seyretmenin olabilirliÄŸini getirdi bu yedeÄŸinde. Bugünden baktığınız ve kendi bireyselliÄŸinizden baktığınız anda müslüman ÅŸarklıyı da bugünün ölçüleriyle yorumluyorsunuz.

Mustafa KUTLU’nun “ÅŸiiriniz oluÅŸmakta olan hikayenize zarar verebilir” uyarısı olmasaydı ÅŸiire devam edecek miydiniz?

Bunu kestirebilme imkanım yok artık. Bilemiyorum. Ancak bu tür bir seçim yapmış ve uyarılmış olmaktan dolayı piÅŸman olmadığımı söyleyebilirim. Sanırım ÅŸiirle hikayeyi birlikte sürdürmeye kalkışırdım ve bu hikayemin içini boÅŸaltırdı. YoÄŸunluÄŸu daha az, daha “nesir” bir hikaye çıkardı. Fakat ÅŸu an ÅŸiirden uzak kaldığım ÅŸu noktada fevkalade ÅŸiirle ilgiliyim.

Hikayede denenmemiş ve oldukça modern bir tekniğiniz bununla beraber usta bir üslubunuz var. Şiire devam etseydiniz sizce bunlar olabilir miydi? .

Şiir yazsaydım bu tür bir hikaye yazabilir miydim? Zannetmiyorum. Şiir yazmamak, şiire koşan bir hikaye çıkardı ortaya gibi geliyor bana.

Nun Masalları’nda daha çok sevilebilir haliyle tarihi hikayeleÅŸtirmiÅŸsiniz hem de tarihe haksızlık etmeden… Daha çok birinci ve ikinci bölümlerde Saray-ı Amire ve çevresi konu ediliyor. Bunun sebebi ne olabilir?

Topkapı sarayı ile aramda benim onaltı yaşımdan beri süre giden ve bir aynanın önünde başlayan bir hikaye var. Bir aynadan içeri girdim ve yollarım kayboldu. Kayboldukça buldum buldukça yok oldum.

En son bölümde Nigar Hanımı, Sevgili hikayenizde BeÅŸir AYVAZOÄžLU’nun dediÄŸi gibi akademisyen kimliÄŸiniz arasında bir gel-git, bir çatışma yaÅŸadınız mı? Veya biraz ÅŸahsi olacak ama sizin BeÅŸir AYVAZOÄžLU’nun “Peyami” çalışmasını Aksiyon dergisinde dile getirdiÄŸiniz makalenin sonunda, dediÄŸiniz gibi gerçekten Nigar Hanımı rüyanızda gördünüz mü?

Bu hoÅŸ bir soru. Nigar Hanımı monografik anlamda irdeleyen bir akademisyenin, devreye giren hikayeci bir kimliÄŸi varsa eÄŸer çatışma baÅŸlıyor. Bende baÅŸladı. “Nigar Hanım, Sevgili”yi yazmasaydım Åžair Nigar Hanım monografisindeki objektivite mecburiyeti bana acı verirdi. Belki de ortaya çıkaramazdım bilimsel bir çalışma olarak. “Nigar Hanım. Sevgili” o çatışmanın öyküsüdür. Bilimsellikle sanatkarlığın çatışmasının.

Nigar Hanımı rüyamda gördüm. Fakat bilirsiniz psikoloji bilimi rüyaların macera başlarken ve biterken yoğunlaştığını söyler. Yani bilincin arka bahçesidir rüyayı doğuran. Ben Nigar Hanımı çok fazla denebilecek kadar rüyamda görmedim. Çünkü çok fazla bilincimin üstünde, yaşamınım içindeydi. Fakat bunun eksikliğini hep çektim. Onu daha fazla görmek istedim. Görüp de unuttuğum rüyaların ertesinde hele.

Ya da üzerinde gerçekten titizlikle durulan, hayatı didik didik incelenen, bir insan araştırmacısını bu kadar etkiliyor mu?

Ne kadar, hem ne kadar. Hele empati kabiliyeti yüksek biriyse. “Kadın kadına” olmanın getirilerini de hesaba katalım. Düşünün bir günlüğün üzerinden sabahlara kadar harf harf geçiyorsunuz. Her harfin kıvrımım yorumlayarak. Ä°ki sahife sonra öleceÄŸin! biliyorsunuz günlük yazarının. Ama o bilmiyor. Birileri de sizin iki sahife sonra öleceÄŸinizi biliyor / bilecek. Ama siz bilmiyorsunuz. YaÅŸanmış bir hayata kayıtsız kalmak bana göre deÄŸil. Ä°nsana zaafım var.

Diyebilir ki edebiyat dünyası bu kadar ayrıntılarıyla Nigar Binti Osman’ı sizin sayenizde tanıdı. Acaba bununla bir vefa veya bir gönül borcu mu ödeme kaygısında mı idiniz?

Kitapların kaderleri var. Yazarların kaderleri var, onları beklerler bir yerde. Benimki bir vefa borcu gibi başlamadı. Fakat tanıdıkça onu mazi kuyusundan çekip çıkarmanın sorumluluğunu üzerimde hissettim. Başlarken değilse de sonuna doğru gönül borcuna dönüştü.
Hep kadın sanatçılar; acaba sırada kim var?
Üzerinde çalıştığım isimlerin kadın sanatçılar olması, tesadüf demeyeceğim ama benim seçimim dışında bir nasip akışı içinde gerçekleşti, desem inanır mısınız? Sırada belli bir isim yok. Ama artık kadın sanatçılar Üzerinde sosyolojik ve psikolojik anlamda yorum kabiliyeti sağlayan bir birikim sahibi oluyorsunuz, buna , akademik hayatın getirdiği edebi disiplini de ilave edelim. Bu bakımdan kadın sanatçılar hakkında bir şeyler daha söylemek gerekiyor. Kısmette ne var, ben de bilmiyorum?

Zaman Gazetesi’ndeki Mor Mürekkep köşenize nasıl baÅŸladınız? Hiç de sıradan yazılar deÄŸil. Hepsi seçilmiÅŸ özenle hazırlanmış gibi mükemmel yazılar. Daha sonra bunlardan müstakil bir kitap oluÅŸturmayı düşünüyor musunuz?

EstaÄŸfirullah diyeyim önce. BaÅŸlangıç çok da fazla benim isteÄŸim dahilinde olmadı diyebilirim. Sahife editörü ısrarlıydı, bense gazetenin getirisi olan sık periyodu kendi yazı anlayışımla uygun bulmuyordum. En basit hikaye Ãœzerinde aylarca çalışan, her cümleyi ve kelimeyi teker teker düşünen biri için haftalık gazete yazısına kalkışmak büyük cesaret. Ve bir köy gazetesinde çıkacak yazının bile benim için hayati ehemmiyeti vardır. Bir yazı altına imza atmak gerçekten büyük bir hadise’. Bu anlamda ilk tekliften bir yıl sonra ancak evet diyebildim. O sıralarda hikaye ile ifade edemeyeceÄŸimi bildiÄŸim fakat paylaÅŸmak istediÄŸim bir birikimin varlığım fark etmiÅŸtim defterimde. PaylaÅŸmak istiyordum ve kabul ettim. Beni yoran bu yazılar kitaplaÅŸma yolunda.

Hala taşra var mı? Bunun sıkıntısını çekiyor musunuz?

TaÅŸra elbette var. Sıkıntıları da. Ama burada yaÄŸmuru, bulutu ve denizi seviyorum. Ve taÅŸra bazen nimete dönüşüyor. Ä°stanbul’u daha fazla görebilsem taÅŸradan ÅŸikayetçi olmayacağım. Åžikayetim taÅŸradan deÄŸil, Ä°stanbul’u istediÄŸim kadar yaÅŸayamamaktan.

Kadın olmanız edebiyatçı kimliğinizde bir avantaj mı?

Hayır tabii ki. Ne avantaj ne de dezavantaj olması gerekiyor. Avantaj ya da dezavantaj gibi duruyorsa edebiyatçı olunamamış demektir. Ancak kadın ruhu denen bir şey varsa, kadın üstü edebiyatçı kimliğimle buna sahip olmaktan memnunum.

Edebiyat Fakültelerinde (daha çok büyük üniversitelerde ) yaÅŸanan, hocanın “öğrenci çalışmıyor, okumuyor, yazmıyor” ÅŸikayeti, öğrencinin “hoca teÅŸvik etmiyor, yol göstermiyor, örnek vermiyor” sızlanışı, bu ikisi arasında yaÅŸanan çatışma, bu baÄŸlamda sizin meslektaÅŸlarınıza ne gibi tavsiyeleriniz, öğrencilere ne gibi nasihatlarınız olacak?

Sınıfı ve öğrencilerimi gerçekten seviyorum. Onların da beni sevdiğini gönül rahatlığıyla ifade edebilecek kadar bahtlı bir hocayım ben. En sıkıntılı günlerimde sıkıntımın sınıfta dağıldığım bilirim. Beni anlarlar. Kalplerimiz, açmasak da, birbirine açıktır. Hoca anlatır öğrenci dinler, bu çok ciddi bir iştir ve hayati bir alış veriştir. Bazen de öğrenci söyler hoca öğrenir, bu daha da güzeldir. Okuma listeleri veririm onlara. Bunların bir kısmı müfredatın getirisi ders okumalarıdır. Biraz oflaya puflaya okurlar bunları, ama neticede okurlar. Bir de sınıfta bahsettiğim müfredat dışı okumalarım var ki en çok onunla ilgilenirler. En çok bu okumalarıyla beni mutlu ederler ve iyi bir okuyucu olduklarım gösterirler.

Geleceğin edebiyatçıları olarak bizleri bekleyen sıkıntılar nelerdir?

Geçmişin edebiyatçılarını bulmuş olan sıkıntılardan farklı değil. Kendi sesini aramanın zorluğu. Kendi dünyasını kurduktan sonra kendi sesini bulacak olan herkesi bekleyen sıkıntılar. Yani tek yanlı bulmak yetmeyecek. Aynı anda çok şeyi bulmanız gerekecek. Sesi ve manayı en başta.

Öğrencilik yıllarınızda yapmak isteyip de yapamadığınız şeyler oldu mu? Nelerdir?

Çocukluk yıllarımdan itibaren, ne olacağımın bilincini taşıyarak, daha ciddi anlamda eğitilmiş olmayı isterdim.

Ä°stanbul Yahya Kemal’de ne ise Trabzon sizde o mu?

Hayır, deÄŸil. Yahya Kemal’e Ä°stanbul olan kent bana da Ä°stanbul’dur.

Öykü bir düz yazı türü olmasına karşın Romandan çok şiire yakın görülüyor. Siz de buna katılıyor musunuz?

Teknik olarak hayır, katılamam. Öykü ve roman arasında teknik anlamda bir fark yok. Şiirsellik öykünün yoğunluğundan kaynaklanıyorsa yoğun romanlar da var. Sanırım şahsi üslup sorunu bu. Şiirsel romanlar ve şiirsel olmayan öykülerde var.

Yaşamı kucaklama yönünde roman daha kapsamlı mı? Artık öyküye de bu görev düşüyor mu?

Öykü bana yeterli geliyor. Yaşamı kucaklama yönünden yeterince kabiliyetli.

Edebiyatta yaşama ve insana çok önem veriyorsunuz.

YaÅŸama ve insana önem vermem insana duyduÄŸum zaaftan. Sadece insan deÄŸil, can taşıyan, hatta taşımayan her “ÅŸey”önemli. EÅŸya önemli. Varlığınız onların varlığıyla anlamlı çünkü. Her ÅŸey her ÅŸeyden mesul.-Hiçbir ÅŸey başıboÅŸ deÄŸil. YaÅŸanmışa da yaÅŸanamayana da zaafım var.

Yeter bu kadar öykü dediğiniz oldu mu? Öykünün size haksızlık yaptığım düşünüyor musunuz?

Asla. Tam tersine hep öykünün bana yeter demesinden korktum. Öykü bana haksızlık yapmadı. Ben ona yapmış olabilirim, belki.

Ruhsal sorulara cevap vermek sizin için “zor olabilir ama öykülerinize ruhunuzu katıyor musunuz?

Ruhum da olmasa başka katacak neyim olabilir ki öyküye? Meğer ki sofist olmayalım.