Nazan BekiroÄŸlu

S. Zweig, dünyanın kaderinin döndüğü birkaç sayılı an’ı anlattığı meÅŸhur eserine Yıldızın Parladığı Anlar adını verir.

Doğru, yıldızın parladığı an muhteşemdir. Ama yayılıp çatılmış gök evren üzerinde bir yıldızın parlayışından daha görkemli ve trajik, bir tek onun sönüşü var olabilir.

Her yıldızın ömrü var. Termodinamiğin ikinci yasası, entropi, yaşayan her şey bozulur dediği için mi milyarlarca yıl yaşasa da bir yıldız mutlaka ölüyor? Eceli var, yıldız ölüyor.

Bir yıldızdan geriye ne kalacağı, sonunda ne olacağı, onun hacmiyle, çapıyla, kütlesi, ağırlığı, kısacası kumaşıyla ilgili bir şeydir. Yani kendi seçimi değildir cesedinin biçimi. Doğduğu andan bellidir.

Ölen bir yıldız, sönen bir yıldız demektir. Bu trajik ölüm süreci, yıldızın, “yakıtını” tüketip kendi kütle çekiminin altında ezilmesiyle, kendi içine çökmesiyle baÅŸlar. İç ve dış dengesinin bozulmasından kaynaklanan, çöktükçe çöktüğü kısır bir döngüde, kendi ağırlığının altında ezilmesi demektir bu. Kendisine ağır geliÅŸi, kendi kendisini taşıyamayışı, dahası kendisini kendi çekimine karşı koruyamayışı. Öyleyse yıldızın ölüm nedeni, kendi mahiyeti. Ne geliyorsa başına kendi özünden geliyor.

Bu sürecin sonunda bir yıldız kütlesi ya beyaz bir cüceye dönüşür, ya da bir nötron yıldızı veya bir karadeliğe. Bir yıldızın beyaz cüceye dönüşerek sönüşü nisbeten sessiz sedasız bir hadisedir. Ama bir yıldızın, nötron yıldızına dönüşmeden önce son bir tutunuş arzusuyla, son bir yanması var ki karanlık ve sessiz uzayın en şaşaalı fakat en hazin hadisesi: Süpernovalar. O dev şehrayin patlamalar. Yok olacağını biliyor ama ömrünün sonunda, sonsuz evrene kendi mahiyetinde veda ederken son bir kez, yanıyor, yakıyor ve parlıyor. Eşsiz bir ayrılış gösterisi sunuyor. Artık sessiz. Kendi içine kapalı. Büzülmüş, küçülmüş ve yoğunlaşmış. Öyle ağır ki bu yoğunlukta maddesinden bir küp şeker hacmi, birkaç ton ağırlık çekiyor, yani çekilmez oluyor.

Bir yıldızın, ölümüyle dönüşebileceği en gizemli şey bir karadelik. Görkemli bir yıldız, o malum süreçte, kendisini yiyip tükettiğinde gerçekleşir bu hadise. Onu içine çeken, kendi derinliğine dürüp büken çekim gücü öyle büyüktür, öyle ateşli ve enerji doludur ki bu ölme, arkasında, ölüp gittiği yerde, her şeyi, ışığı, zamanı ve mekânı, vücut iklimini yani fiziği, en fazla da yıldızın kendisini ışık hızından yüksek bir hızla yutan göksel bir anafor açılır. İşte o zaman bir eldiven gibi dışı içine çöken, kendi üzerine sarmal olup kapanan, bükülen yıldız koskoca bir karadeliğe dönüşür. Yıldız ölür, geriye karanlık bir girdap kalır. Karanlık, çünkü ışık bile kaçamaz bu cazibeden, o, her şey gibi ışığı da yutmaktadır.

Karadelik, bir yıldızın hissedilir ama görülemez yokluğu. Kendi kendisini de yutmuştur. Kendi sebebidir bu sonuç. Onun da elinden bir şey gelmez, kaderi kütlesinin ihtişamıyla birlikte en baştan yazılmıştır.

Her ÅŸeyi ışığın hızından yüksek bir hızla yutan bir karadeliÄŸin çekimine düşmek bir “olay”. “Olay ufku”ndan kaçmanın tek yolu, ışık hızından daha yüksek bir kaçış hızlıya ters yönde hareket etmek. Ä°yi ama onun da mümkünü yok. Öyleyse? Uzaktan sessiz sedasız, tehlikesiz görünse de, olay ufkuna bir kez düşenin geri dönüşü yok. Orada artık hacim yok, zaman yok, mekân yok, ışık yok, fiziksel algı yok çünkü fizik yok. Işık, zamanın kavramı. Işık zaman demekse, karadelik tekilliÄŸinde, o zamanın zamansızlığında, görmek yok görünmek yok.

Bir yıldızın karadelik olması, madde âleminden çıkması, bir tünelden geçerek buut atlaması, kendisinden ve dünyadan geçmesidir bir bakıma. Kendi üzerine kapanır. Peki nereye açılır? FiziÄŸin ötesine. Arka bahçeye. “Öbür” dünyaya. Metafizik zannettiÄŸimiz ÅŸey fizikmiÅŸ mi acaba? Yoksa fizik zannettiÄŸimiz ÅŸey mi metafizikmiÅŸ? Kâinatın dilini bir ucundan sökmeye baÅŸlayınca mana ve ışık artık gökten yere doÄŸru iniyor. Ve bilimin sırra en çok yaklaÅŸtığı ve kamaÅŸarak sustuÄŸu bu kürside, ışığın hızını aÅŸarak bütün bilinenlerden vaz geçince, her ÅŸey “mümkün” oluyor.

Yâ Allah!

Belkıs’ın tahtı.

Süleyman’ın âsâsı.

 

27 Haziran 2010, Pazar