Nazan BekiroÄŸlu

“Küntü kenzen mahfî” (Ben gizli bir hazine idim bilinmek istedim), AÅŸk Hadisi, sahihliÄŸi tartışmalı olsa da sufi geleneÄŸin etrafında döndüğü mihveri verir. Gelenek aÅŸk etrafında döner çünkü.

Onun varlığı, müfredatı, sanatı, estetiği aşk olmaksızın izah edilemez.

Gerçi burada söz konusu edilen ve Kur’an’da adı ya da müştaklarının geçmediÄŸine zahidlerce sürekli dikkat çekilen aÅŸk, ruhun, dünyevi gerçekliÄŸin kayıtlarından alabildiÄŸine sıyrılarak maveraî gerçekle yüz yüze geldiÄŸi cezbe halini iÅŸaret eder. Böyle bir aÅŸk insanı ancak kendi ezel gerçeÄŸiyle yüzleÅŸtirir, sılasından bir hatıra verir. Bu itibarla da dünyevi olması mümkün deÄŸildir.

Ancak dünyevi aÅŸkın da, sıradan insanı bile gündelik gerçeÄŸinden, görünür hacminden, genelgeçerinden geçirerek baÅŸkalaÅŸtırdığı, kendi ruhuna tanık tuttuÄŸu gerçeÄŸine binaen içerdiÄŸi anlam o denli yüce, gösterdiÄŸi ÅŸey o denli hakiki, tecrübe ettirdiÄŸi ÅŸey o denli aÅŸkın’dır ki. Bir ucu göklerde ama bir ucu da yerde olsa bile, üzerinde daima bir günah bulaşığı taşısa, daima bir sicil bozukluÄŸu, ciddi bir ÅŸaibe içerse de. BeÅŸeri aÅŸkın da cezbenin ilk adımı, ilâhi aÅŸka açılan yolun baÅŸlangıcı, o kıyametin küçük çapta bir tecrübesi olarak sufi gelenekte belli bir anlayışla karşılandığı, bir tebessüm, hiç olmazsa manalı bir sükûtla geçiÅŸtirildiÄŸi de muhakkaktır. Kalp talim etmektedir handiyse. Nasip ve gayret yolun geri kalanını nasılsa belirleyecektir. Çünkü aÅŸk, güzellik karşısında ilgisiz kalamama halidir.

AÅŸkın güzellikle kaynayan ondan neÅŸet eden bir hal olduÄŸu da “Küntü kenzen mahfî” hadisinde zahirdir. Gizli Güzellik görünmek bilinmek istemiÅŸtir madem. Zât’ın kendisine duyduÄŸu aÅŸktır bu. Öyleyse güzellik esastır, aÅŸk, onun görünür kılınabilmesi için bir vasıta. Bir bakıma mutlak güzelliÄŸin iÅŸlevsel kılınabilmesi aÅŸkla saÄŸlanmıştır.

Hal böyleyken dünyevi lisanda aslolan hangisidir? Aşk mı güzellik mi?

Güzellik olmazsa aÅŸk olmaz. Ama güzellik de ancak aÅŸkla ol’ur. Veysel’in “GüzelliÄŸin on par’etmez/ Bu bendeki aÅŸk olmasa” dizelerinin “Anılmazdı Veysel adı/ O sana âşık olmasa” dizeleriyle tamamlanması tesadüfî deÄŸildir.

Aşk mı güzellik mi?

Aşkın, kaza menziline varması kaçınılmaz olan ve pek çok feda durağına uğrayan yolunda geriye ne kalırsa odur aslolan.

Bu yolculukta, küçük sandalı fırtınalı denizde savrulan kazazede batmamak için safralarını atmaya baÅŸlar. Önce kıymetsizleri gözden çıkarır, kaybı fazla eksiklik doÄŸurmayacak olanları. Ardından fedası biraz can yakanları. Ardından fedası ciddi ciddi zor olanları. Sandal hafifler biraz. Ama kaza iÅŸte. Åžakası yok. Yetmez. Bu kez kendi içine döner kazazede. Gözlerini kendi ağırlıklarına çevirir. Sıra asıl safralara, asıl ağırlıklara gelir. Hangi yanlarını sakatladığını, hangi cihetinden eksileceÄŸini, köreleceÄŸini düşünmeksizin bile, kendisine en ağır gelenleri bir bir fedaya baÅŸlar. BenliÄŸinin en büyük parçalarını, ben’ini ben yapan asıl uzuvları gözden çıkarır, sıralı sırasız deÄŸil, sırasıyla.

Büyük hesaplaÅŸma! Çünkü feda ettikleri, ben zannettiÄŸi ne varsa, onlardır aslında. An gelir: Belâ aÅŸktan büyüktür, Allah hepsinden, hisseder. O zaman, aÅŸka dair yitirdiÄŸi inancın bütün öfkesi ve zilletiyle, aÅŸkı, fırtınalı denizin karanlık sularına, olabildiÄŸi kadar derine fırlatır atar. Sözde bir feda deÄŸildir bu. Öyle bir yere gelip dayanır ki orada, Safiye Erol’un kanla yazdığı gibi, artık kendimi affetsem, diyebilirse ruhunda bir aff-ı umumi fırtınasının koptuÄŸunu hissedecektir. Ä°ÅŸte o anda bile feda edilemeyen ne varsa, geriye ne kalmışsa, “O benim iÅŸte”.

Feda edemediÄŸi, vaz geçemediÄŸi tek duygu, kala kala kendisine saf güzellik duygusu kalmıştır. Lâkin ağırdır güzelliÄŸin “bi başına” taşınması, bu sandal batacaksa güzellikle, güzellikten batacaktır. Åžimdengerü ona da razıdır.

Belki de güzellik, çirkinlikten ÅŸikâyeti, o feryâdı kesme hâlidir “Kahrın da hoÅŸ lütfun da hoÅŸ” algısı, masum bir cehaletin iÅŸareti deÄŸilse böyle bir ıztırabın görkemli neticesidir. Ve orada artık aÅŸk da sadece bir hikâyedir.

31 Ocak 2010,Pazar